Wat is het verschil tussen een LIS en een LIMS?
De twee afkortingen worden vrijwel door elkaar gebruikt en beschrijven werkelijk verschillende systemen. Het onderscheid is niet commercieel: het bepaalt of de software die u koopt is opgebouwd rond datgene waar uw laboratorium daadwerkelijk mee werkt.
Wat is het verschil tussen een LIS en een LIMS?
Een LIS (laboratoriuminformatiesysteem) draait een klinisch of diagnostisch laboratorium dat patiëntmonsters onderzoekt: registratie, uitslagen, rapporten en accreditatiedossiers. Een LIMS (laboratory information management system) draait een onderzoeks-, industrieel of milieulaboratorium en volgt monsters, batches en experimenten. Het verschil zit in het soort laboratorium, niet in de kwaliteit van de software: klinisch werk vereist patiëntidentificatie en referentiewaarden.
| LIS | LIMS | |
|---|---|---|
| Opgebouwd rond | Een patiënt | Een monster, batch of partij |
| Typisch laboratorium | Klinisch, pathologie, ziekenhuis | Farmaceutische kwaliteitscontrole, voeding, water, milieu, onderzoek |
| Belangrijkste uitvoer | Een klinisch verslag voor arts en patiënt | Een analysecertificaat, een batchdossier |
| Relevante identiteit | De persoon van wie het monster afkomstig is | De batch die het monster vertegenwoordigt |
| Koppelt meestal aan | Analysers, ziekenhuissystemen, patiëntendossier | Analysers, ERP- en productiesystemen |
| Regelgevend kader | Accreditatie van medische laboratoria en bescherming van gezondheidsgegevens | Kwaliteitsnormen voor test- en productielaboratoria |
| Facturatie | Centraal: het laboratorium factureert patiënt of aanvrager | Vaak afwezig: het testen is intern aan het bedrijf |
De vraag die het beslist
Vraag waaraan het resultaat vastzit. Hoort het bij een persoon — leest iemand het als zijn eigen uitslag, en handelt een arts daarnaar — dan heeft u een LIS nodig. Hoort het bij een batch of een bron, en verklaart het eindproduct dat die batch aan een specificatie voldoet, dan heeft u een LIMS nodig.
Bijna elk twijfelgeval lost zich met die vraag op. Een ziekenhuislaboratorium dat patiëntmonsters onderzoekt is een LIS. Een waterbedrijf dat monsters uit een leidingnet onderzoekt is een LIMS, ook al gebruiken beide vergelijkbare analysers en werken beide even zorgvuldig aan traceerbaarheid.
Waarom de verkeerde categorie duur uitpakt
Een LIMS die een diagnostisch laboratorium moet draaien kent het begrip verwijzend arts niet, dus belandt het bijhouden van verwijzingen in een spreadsheet. Er is geen verslagontwerper die op de patiënt is gericht, waardoor elk verslag opmaakwerk wordt. En er wordt meestal niet gefactureerd, terwijl dat een groot deel van het dagelijkse werk aan de balie is.
De omgekeerde fout komt minder vaak voor en is even absoluut: een klinisch LIS dat stabiliteitsstudies of batchvrijgave moet beheren doet dat niet, en geen enkele configuratie verandert daar iets aan.
Waar de verwarring vandaan komt
Beide systemen volgen monsters, beide koppelen via dezelfde protocollen aan analysers, en beide hechten aan wie wat wanneer deed. De overlap is echt. Maar het datamodel verschilt bij de wortel — de een heeft een patiënt in het midden, de ander een batch — en al het overige volgt daaruit.
Leveranciers versterken de verwarring door per markt de bekendste afkorting te gebruiken. Wordt een product als LIMS gepresenteerd terwijl de schermafbeeldingen patiënten en klinische verslagen tonen, dan is het een LIS.
Wat is een LIS?
Een laboratoriuminformatiesysteem (LIS) is de software waarmee een klinisch laboratorium patiënten registreert, aanvragen en monsters beheert, resultaten van analyzers overneemt, uitslagen valideert en afdrukt en verrichtingen factureert. Het datamodel begint bij de patiënt: elk monster, elk resultaat en elke uitslag hangt aan een persoon en aan de aanvragende arts.
In een geaccrediteerd laboratorium werkt het LIS binnen de norm ISO 15189, in Nederland beoordeeld door de Raad voor Accreditatie en in België door BELAC. Die norm vraagt bewijs dat het systeem zelf moet leveren: interne kwaliteitscontrole met beoordeling, deelname aan externe rondzendingen, referentiewaarden met eenheden, de identiteit van wie elk resultaat vrijgeeft en een volledige wijzigingshistorie.
Wat is een LIMS?
Een LIMS (Laboratory Information Management System) is de software van een test- of onderzoekslaboratorium. Het datamodel begint bij het monster, de batch of de analyseopdracht: een waterbedrijf, een farmaceutische kwaliteitscontrole of een voedingslaboratorium toetst of een batch aan een specificatie voldoet, en het einddocument is een testrapport of analysecertificaat, geen uitslag voor een patiënt.
De eisen verschillen dan ook: bemonsteringsplannen, stabiliteitsstudies, specificatiegrenzen per product, batchvrijgave en koppeling met ERP- en productiesystemen. Een LIMS werkt meestal onder ISO/IEC 17025, de norm voor test- en kalibratielaboratoria, en niet onder ISO 15189.
Kan één systeem beide zijn?+
Sommige leveranciers beweren het. In de praktijk trekken de datamodellen tegengesteld — patiënten en episodes tegenover batches en specificaties — waardoor het resultaat aan de ene kant sterk en aan de andere kant dun is.
Is een LIMS geavanceerder dan een LIS?+
Nee. Ze lossen verschillende problemen op. Geen van beide is een capabelere versie van de ander, en kiezen vanuit die aanname is hoe laboratoria betalen voor functies die ze nooit gebruiken.
Wat heeft een pathologielaboratorium nodig?+
Een LIS. Zo’n laboratorium registreert patiënten, maakt klinische verslagen en factureert meestal onderzoeken — alle drie horen bij een LIS.
Heeft een huisartsenlaboratorium een LIS of een LIMS nodig?+
Een LIS. Ook een klein laboratorium registreert patiënten, neemt waarden over van analyzers en maakt uitslagen die een arts leest: dat is het LIS-model. Een LIMS zou batches en specificaties aanbieden die nooit gebruikt worden en de facturatie weglaten, terwijl die een groot deel van het dagelijkse werk aan de balie is.
Wat betekent LIMS?+
LIMS staat voor Laboratory Information Management System. In het Nederlands wordt de term vaak voor alle laboratoriumsoftware gebruikt, maar strikt genomen is het de software van een testlaboratorium, die monsters en batches tegen specificaties beheert, in tegenstelling tot het LIS, dat patiënten en uitslagen beheert.
Welke soorten LIMS bestaan er?+
Grofweg drie: LIMS voor productie en kwaliteitscontrole (farma, voeding, chemie), LIMS voor milieu- en waterlaboratoria en LIMS voor onderzoek. Geen daarvan is bedoeld voor een klinisch laboratorium met patiënten; daarvoor bestaat het LIS.
SamLab is een LIS, gebouwd voor klinische en diagnostische laboratoria.
Bekijk wat het doet →Nieuw hierin? Begin bij wat een laboratoriuminformatiesysteem is.